Gerepte Natuur

Het is 1999 en ik zit in de brugklas. Thuis op mijn kamer geen poster van een popster, maar van een orka. Vanonder mijn walvissendekbed droom ik over de toekomst, over een leven waarin ik op een snel bootje met walvissen meevaar. Want dat is natuur, waar het leven wild is en beschermd moet worden. Het tropisch regenwoud en arctische oceanen zijn absolute hoogtepunten waar ik in mijn dromen beland om te genieten van al het moois. Ik wist het toen al: ik word bioloog. Inmiddels ben ik meer dan twee keer zo oud, en die droom is na een Nijmeegse biologiestudie in ieder geval uitgekomen. Maar die andere? Eerlijk gezegd denk ik niet dat het op snelle bootjes met walvissen meevaren er nog inzit, maar je weet maar nooit. En misschien hoeft het ook niet zo nodig. De natuur is inderdaad daar waar het leven wild is en beschermd moet worden, maar dat kan ook een stuk dichterbij huis zijn dan ik toen dacht. Mijn definitie van natuur is veranderd, en daarmee ook mijn denken over natuurbescherming.

We kijken graag naar de meest prachtige beelden van groepen grote grazers op de Afrikaanse savannes, begeleid door de prachtige stem van Sir David Attenborough. Of naar Freek Vonk die, tot grote bewondering van mijn buurjongetje, de meest exotische diersoorten op tv laat zien.  Het WNF probeert je te verleiden tot donaties met beelden van jonge bultruggen, pandababies en wegflapperende pasgeboren zeeschildpadjes. Inderdaad zijn deze beelden oogstrelend en hartverwarmend, maar ze zijn ook funest voor onze opvattingen over de natuur. Er wordt een beeld geschapen van een natuur die ver weg, ongerept en kwetsbaar is. Niets is minder waar.

Natuur is meer dan de ruwe wildheid die in een geel National Geographic kader te zien is op tv. Het is meer dan stoeiende ijsbeerjongen in de sneeuw en meer dan kleine rode kikkertjes in de tropen. De afwezigheid van mensen is voor mij niet langer een voorwaarde van natuur, het begrip ‘ongerepte natuur’ geen pleonasme. Er is weliswaar natuur die zo goed als vrij is van menselijk invloeden, maar het grootste gedeelte van de aardbol is dat niet. De meest invloedrijke diersoort tot nu toe heeft behoorlijk wat impact op andere soorten gehad. Mensen zijn natuur, en de natuur bevat mensen.

Laten we nog eens wat preciezer naar ongerepte natuur kijken. De pandajongen van het WNF komen uit een jarenlang fokprogramma en zelfs om de galopperende kuddes van David Attenborough staat een hek. Ver uit beeld, maar het is er wel degelijk. De menselijke invloed is niet meer te ontkennen. Freek Vonk trekt niet blind het oerwoud in zonder begeleiding van een lokale gids, die de grootste anaconda wel weet te liggen. En is dit erg? Nee. Zolang we er maar eerlijk over zijn. Overal en altijd bestaan menselijke invloeden, en die horen er gewoon bij. Mijn favoriete landschap in Nederland is uitgestrekte heide met stuifzand en een aantal  mooie vennen. Dit halfnatuurlijk landschap kan alleen maar bestaan omdat er menselijke invloed is, maar ik kan er eindeloos van genieten.

Natuur is ook niet kwetsbaar. De natuur is het meest hardnekkige dat er bestaat sinds de maan besloten heeft om rondjes te gaan draaien om de aarde. Sommige soorten misschien, díe zijn kwetsbaar, bepaalde levensgemeenschappen of een enkel landschap. Maar niet de natuur. Die bestond al een paar miljard jaar voordat wij er waren, en zal het daarna ook nog wel even volhouden. Wij zijn immers ook maar gewoon een soort met een moment van ontstaan en een onvermijdelijk moment van uitsterven. Vanuit dat oogpunt zijn er argumenten te geven om dan ook maar op te houden met die hele santekraam van natuurbescherming, maar dat is me een brug te ver.

Natuur is overal om ons heen. Dat is inherent aan het wezen van natuur, van leven. Je hoeft ook niet naar een zogenaamd ‘natuurgebied’ of een naar een exotisch oord om de natuur in te gaan, je hoeft maar naar buiten te lopen. En ook de natuur dicht bij huis is prachtig en veelzijdig, alleen vaak onbekend. Voor de lokale bewoners bij Freek Vonks anaconda is het regenwoud hun achtertuin. Voor ons is dat een afwisselend landschap van de Groningse zeeklei tot de Limburgse heuvels. En nog dichterbij. Staatssecretaris Dijksma durft ook een moestuin natuur te noemen, en daar heeft ze nog gelijk in ook.

De natuur is dichtbij, wordt beïnvloed door mensen, en is niet kwetsbaar. We hoeven de natuur niet te beschermen. Laten we daarom voortaan aan ‘landschapsbescherming’ en ‘soortbescherming’ doen, dat maakt tenminste duidelijk wat we nu eigenlijk echt willen. Als ik bij mij in de buurt langs een meanderend riviertje loop, dwars door het groen, dan wil ik dat de generaties na mij dat ook kunnen. Dat landschap is het beschermen waard. Net als de variëteit van soorten die onze natuur rijk is. Kennis over natuur, landschap en biodiversiteit is het beste wat we toekomstige generaties kunnen bieden.

Ik geef les op een school, en vraag daar altijd aan mijn brugklas wat biologie precies is. “Je leert over de natuur” is het meest gegeven antwoord. Ik ben volstrekt gelukkig dat ik het voorrecht heb gehad dat te mogen doen en dat ik die kennis nu door mag geven. En ik hoop dat er in mijn klas iemand zit die ook over een toekomst in de natuur durft te dromen. En dan misschien niet met een orkaposter aan de muur, maar met een raam dat uitzicht geeft over de prachtige natuur dichtbij.

 

 

Met deze inzending heeft de auteur de essaywedstrijd gewonnen die aan de jaarlijkse Victor Westhofflezing verbonden is. Het essay wordt gepubliceerd in het tijdschrift Natura en op de betrokken websites. De Victor Westhofflezing wordt georganiseerd door de afdeling Filosofie & Wetenschapstudies van het Institute for Science, Innovation and Society (dr. Riyan van den Born) en de afdeling Experimentele Plantenecologie van het Institute for Water and Wetland Research (Prof. Dr. Joop Schaminée). Meer informatie is te vinden op http://www.ru.nl/westhofflezing/ .

Advertenties

Over Steven Geurts

Leraar en bioloog. Blogt over onderwijs, politiek en natuur op https://stevengeurts.wordpress.com/. Is in zijn vrije tijd met verrekijker op pad. Blogt over vogels kijken op https://stevenkijktvogels.wordpress.com/
Dit bericht werd geplaatst in Natuur en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s