Spinnen ontleden: Studiefinanciering

spider

Het werkwoord ‘spinnen’ heeft niets te maken met de orde uit de geleedpotigen maar met de sport die bedreven wordt om de publieke opinie te beïnvloeden. Dit gebeurt met name door politici en mensen die er voor gestudeerd hebben, de zogenaamde spindoctors. Het is interessant om eens zo’n spin onder de loep te nemen. We gaan eens kijken naar het nieuws over de herziening van studiefinanciering.

Studeren stelt mensen in staat zich te ontwikkelen, slimmere keuzes te maken en voorziet de samenleving van erg handige beroepsgroepen als doktoren en ingenieurs. Ik vermoed dat ongeveer iedereen het met deze open deur eens is. Laten we stellen dat we het als samenleving belangrijk vinden dat mensen in staat worden gesteld om te studeren. Dat kost geld, zo’n periode waar die mensen niet werken en wel kosten maken. De vraag die nu voor ligt is waar dat geld vandaan moet komen. Er zijn drie scenario’s voorhanden.

  1. We betalen alle studiekosten van iedereen die wil en kan studeren. (Scandinavisch model)
  2. We richten een soort van staatbank op die iedereen in staat stelt uit zijn eigen toekomst te lenen.
  3. Een combinatie van beide.

Ik ga niet kijken naar wat ik zelf een goed systeem vind, maar naar de keuze die wordt gemaakt door de coalitiepartijen VVD & PvdA en de argumenten die gebruikt worden om dat te ondersteunen. De praktijk is dat we nu aan scenario 3 doen, en met de nieuwe plannen de afdeling ‘lenen’ groter gaan maken. Tijd om het persbericht van OCW te lezen. In de eerste zin wordt door te wijzen op hoe rijk hogeropgeleiden zijn al meteen duidelijk gemaakt dat het geen vrolijk nieuws is.

Studeren loont: iemand die aan een hogeschool of universiteit studeert verdient later gemiddeld anderhalf tot twee keer zoveel als een leeftijdsgenoot die geen hoger onderwijs heeft genoten.

Interessant is niet alleen dat het ministerie van OCW salaris als belangrijkste opbrengst van een studie noemt, maar het stuk hiermee opent. Blijkbaar is het ontzettend belangrijk te beseffen dat iemand met een HBO/WO opleiding anderhalf tot twee keer zoveel gaat verdienen als iemand die dat niet heeft. Je voelt hem als lezer al aankomen, de auteur wil de lezer ervan overtuigen dat optie 2 (lenen uit je eigen toekomst) de beste is. Immers, je verdient later toch veel geld. Vergelijkbaar met een zin als “tja, de reparatie van de auto die u al had kost 2000€, maar dan heeft u wel een rijdende auto”. Iedereen die voor die tijd gewoon met die auto rondtufte zal zich toch genept voelen. Het stuk vervolgt met een zinssnede over samenleving, iets over studenten die meer gaan betalen, en dan de volgende prachtzin:

Hiermee krijgen we een eerlijk, rechtvaardig, doelmatig en toekomstbestendig studiefinancieringsstelsel.

Als je zo’n zin leest dan vraag je je af waarom we dit niet eerder hebben gedaan. Wat een middeleeuwse toestanden toch, al die jaren met een oneerlijk, onrechtvaardig, zinloos en absoluut niet toekomstbestendig stelsel. Prutsers, die politici van de afgelopen 30 jaar. Maar goed, nu hebben we Jet Bussemaker en komt het goed. Helaas voor ons houdt het bestaan van de spin hier op. Geen verdere argumenten, geen keuzes, alleen uitleg over de afgesproken details. Voor uitleg moeten we naar de politici in de Tweede Kamer zelf.

Bij de VVD voert Pieter Duisenberg het woord. Hij pent wel een aantal interessante redeneringen neer.

Dit is een enorme kwaliteitsimpuls voor het hoger onderwijs. Studeren loont, dat is onweerlegbaar. Studeren gaat zelfs nog meer lonen na deze enorme investering in onderwijskwaliteit.”

Iemand met een hbo-diploma verdient anderhalf tot tweemaal zoveel als iemand die geen hoger onderwijs heeft genoten. Een investering in een studie betaalt zich dubbel en dwars terug.

Als eerste een bewering dat het om een kwaliteitsimpuls voor het hoger onderwijs gaat. Ok, top. Dan de uitleg daarover: studeren loont. Dat is geen uitleg voor die kwaliteitsimpuls, maar we kunnen wel bedenken hoe het zit: de studenten stoppen zelf geld in het onderwijs, maar dat is niet erg want ze verdienen later toch veel geld. Opvallend dat hij ook al durft te beweren dat mensen na de investering in onderwijskwaliteit nóg meer gaan verdienen dan de mensen die nu een diploma op zak hebben. Het is niet alleen een ongefundeerde stelling, maar hij is er zo van overtuigd dat hij hem een paar zinnen later herhaalt zodra hij het over een investering gaat hebben. Zijn logica volgend ben ik er groot voorstander van het collegegeld te verhogen naar ongeveer een ton per jaar, zo hebben studenten na hun studie niet alleen geen studieschuld meer, maar ook een slordig miljoen op hun bankrekening. Nou, alle gekheid op een stokje, in de laatste twee zinnen wordt het echt boeiend.

En van een goed opgeleide bevolking profiteren we allemaal. Daarom blijft de overheid ook in het nieuwe stelsel het overgrote deel van de studie betalen.

We kunnen een stelling lezen die stelt dat we allemaal profiteren van een goed opgeleide bevolking, wat de reden is dat de overheid het overgrote deel van de studie blijft betalen. Dat is ongeveer het tegenovergestelde van alle voorgaande argumenten, die bovendien tot precies de tegenovergestelde conclusie komt: het is heel slecht de studiefinanciering af te schafffen. In de alinea daarna komt nog ander argument.

Studenten zullen daarnaast door het studievoorschot sneller geprikkeld worden om te kiezen voor een studie die aansluit op de arbeidsmarkt.

Zoals bij ieder argument kun je je afvragen of het waar is, maar dat is niet het punt. De VVD hinkt een beetje op twee gedachten en beargumenteert het gesplitste stelsel waarbij de overheid een deel betaalt, en studenten het andere deel lenen met losse argumenten voor of het één of het ander. Al met al, de VVD zegt in 492 woorden dat we als samenleving studeren belangrijk vinden, daarom dat betalen, en dat studenten ook zelf een stukje betalen zodat ze nadenken over hun studiekeuze. Geen onaardige onderbouwing.

bussemaker

Door naar de PvdA. Omdat Jet Bussemaker zelf lid is van deze partij heeft ze zelf het stuk geschreven. Bussemaker noemt maar twee argumenten voor het systeem.

Allereerst vanwege het principe van rechtvaardigheid. Het is onrechtvaardig dat de bakker moet betalen voor de basisbeurs van de advocaat. Een andere belangrijke reden is de kwaliteit: beter onderwijs bereik je niet door onderwijsgeld te besteden aan het levensonderhoud van studenten.

Dat eerste argument is een van de meest mooie drogredenen die ik in een tijd heb gezien. Met dezelfde redenatie betaalt de advocaat de opleiding van bakker of betalen we met zijn allen het sociale vangnet voor iedereen die dat nodig heeft. Ik dacht dat juist was wat er sociaal aan dit land was. Bovendien betaalt de advocaat waarschijnlijk meer belasting dan de bakker, dus naar rato zal het wel aardig uitkomen. Bussemaker kiest ‘slim’ voor juist deze twee beroepen: niemand heeft iets tegen bakkers, en iedereen denkt dat advocaten veel geld verdienen. Daardoor ben je vanuit je onderbuik al snel geneigd haar redenatie te volgen. Laten we de beroepen eens vervangen door wat andere.

Het is onrechtvaardig dat de tandarts moet betalen voor de basisbeurs van de verpleegster.

Het is onrechtvaardig dat de notaris moet betalen voor de basisbeurs van de leraar Nederlands.

Of we vervangen ‘basisbeurs’ door een andere voorziening die we in Nederland hebben:

Het is onrechtvaardig dat de directeur moet betalen voor de werkloosheidsuitkering van de peuterleidster.

Het is onrechtvaarig dat de advocaat moet betalen voor de bijstand van de alleenstaande tienermoeder.

Het kan zijn dat je zo liberaal (en dan bedoel ik hier: ieder voor zich) bent ingesteld dat je het oprecht met deze stellingen eens bent, maar de kans is groot dat je vanuit je onderbuik toch een ander gevoel bekruipt. Eigenlijk is het heel raar dat notabene iemand van een sociaal-democratische partij het onrechtvaardig vind dat iemand geld afdraagt zodat we er als samenleving beter van kunnen worden.

Ik heb nog zitten zoeken naar een mogelijke rechtvaardiging. Je zou het onrechtvaardig kunnen noemen als de bakker de volledige opleiding van de advocaat betaalt, en de advocaat de volledige opleiding van de bakker, want de advocaat verdient later veel meer geld. Gelukkig is dat ook niet zo, belasting wordt betaald naar rato. De advocaat betaalt niet alleen voor de opleiding van de bakker, maar ook van de verpleger, de leraar en de peuterleidster. En dat lijkt me dan weer best rechtvaardig. Het rechtvaardigheid argument is ook datgene waar Groenlinks zich op baseert, en is volslagen onzinnig.

Dan haar tweede argument.

Een andere belangrijke reden is de kwaliteit: beter onderwijs bereik je niet door onderwijsgeld te besteden aan het levensonderhoud van studenten.

Dat is natuurlijk ontegenzeggelijk waar. Helaas is het irrelevant en slaat de vergelijking als een tang op een varken. De spin zit hem hier in het woordje “Onderwijsgeld”. Het gaat om geld dat nu naar het ministerie van OCW gaat, en via de DUO bij studenten terecht komt. Geld van het ministerie van Onderwijs is nu blijkbaar “onderwijsgeld”. Dat de vergelijking mank gaat blijkt als ik wat woorden vervang door andere dingen waar het OCW indirect geld aan uitgeeft (via de lumpsum van scholen worden ook salarissen van onderwijspersoneel betaald).

Een andere belangrijke reden is de kwaliteit: beter onderwijs bereik je niet door onderwijsgeld te besteden aan de nieuwe auto van de rector.

Een andere belangrijke reden is de kwaliteit: beter onderwijs bereik je niet door onderwijsgeld te besteden aan taxiritjes van de raad van bestuur van de universiteit.

Ik snap best wat ze wil zeggen hoor, namelijk dat als we willen investeren in onderwijs dat studenten dat zelf moeten betalen want de overheid is nu eenmaal blut. Maar dat bekt niet zo lekker dus wordt het ingekleed met een verhaal over rechtvaardigheid, investeren in je toekomst en studiekeuzes.

De betrokken partijen noemen het ook geen lening, want sinds de economische crisis weten we dat lenen niet goed is, en na iedere financiële radioreclame horen we dat we op moeten letten omdat lenen geld kost. Dus, een studievoorschot. Een voorschot van je eigen salaris over de komende 35 jaar, met rente. Geen lening.

Dus, we hebben een nieuw stelsel dat wordt opgelegd omdat een investering in onderwijs noodzakelijk is, maar alleen op deze manier gefinancieerd kan worden. Omdat zo’n bewering nogal hard overkomt worden er argumenten bijgesleept die er in het beste geval zijdelings mee te maken hebben. Ik hoop tenminste dat het zo zit. Want als de minister en de onderwijswoordvoerders van de verschillende partijen écht geloven in de tot nu toe gegeven kulargumenten, dan is het met het onderwijs in de politiek echt nog droeviger gesteld dan dat ik dacht.

Advertenties

Over Steven Geurts

Leraar en bioloog. Blogt over onderwijs, politiek en natuur op https://stevengeurts.wordpress.com/. Is in zijn vrije tijd met verrekijker op pad. Blogt over vogels kijken op https://stevenkijktvogels.wordpress.com/
Dit bericht werd geplaatst in Onderwijs, Politiek en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s