Dierentuinen, tijd om te vernieuwen.

Van de week verscheen er een column in de volkskrant over dierentuindieren. Het was een reactie op een eerder verschenen artikel “Dierenmanieren” in dezelfde krant (of lees hier op blendle). Op mijn sociale media werd de column veelvuldig gedeeld. Hoofdzaak van beide artikelen was: kunnen dierentuinen nog wel openblijven, nu circusdieren niet meer mogen? Hoe anders is een olifant die in Artis in een zanderige achtertuin staat, dan een olifant die van regenachtig weiland naar parkeerterrein reist? Wat mij betreft: helemaal niet. Ik ben er helemaal voor dat het houden van grote, intelligente dieren die we qua leefruimte en gedrag niet kunnen bieden wat ze nodig hebben verboden wordt. In een dierentuin loop ik de olifanten voorbij. Van de aanblik van zo’n grijze reus die “zo leuk met zijn slurf staat te wiebelen” voel ik me triest en ongemakkelijk. Stereotiep gedrag (afwijkend gedrag dat voortdurend herhaald wordt – Filmpje) is een teken dat het niet goed zit. Ook de kaalgesleten paadjes in de hokken van de grote katachtigen zie ik liever niet dan wel. En ik denk dat er weinig mensen zijn die geen nare gevoelens krijgen bij vogels in kleine kooitjes, of (mens)apen die in een paar seconden van de ene naar de andere kant van hun verblijf geslingerd zijn.

21zoo.533

Tijger in de San Fransisco Zoo.

Dierentuinen verwoorden hun missie als “educatie en behoud”. Hier bijvoorbeeld die van Burgers.

Wij zien het als onze missie om (bedreigde) dieren te beschermen en te behouden en zo veel mogelijk mensen de verwonderlijke wereld van de natuur te laten beleven om ze daarmee te inspireren, iets mee te geven, zo mogelijk hun gedrag te beïnvloeden en ze samen te laten genieten van alles wat de natuur ons geeft.

Nu liggen beide onderwerpen behoorlijk in mijn straatje, als bioloog en leraar zijnde. Laten we starten met het argument over soortbehoud. In veel discussies wordt “soortbehoud” als een einddoel van een programma gesteld. De Californische condor is het schoolvoorbeeld van een soort die op een haar na uitgestorven was, maar nu toch nog in het wild te bewonderen is. Nu ken ik de geschiedenis niet goed genoeg om te bepalen hoe groot de rol van dierentuinen in dat knap staaltje natuurbehoud is geweest. We kunnen ons nu van ieder dierentuindier afvragen of het dier a) bijna uitgestorven is en b) of gefokte dieren terug kunnen naar het wild. Voor veel dieren is het antwoord op die eerste vraag een “nee”. Ook voor die tweede vraag zijn er grote twijfels. De meeste dieren zijn té afhankelijk geworden van mensen om ooit in het wild succesvol te kunnen zijn. Bovendien zijn dit soort projecten bijna niet te betalen en daarmee alleen lonend voor iconische soorten met een goede Pr-waarde. In Nederland is de korenwolf zo’n voorbeeld.

Korenwolf

De korenwolf. Niet aaien. Echt niet.

Artis heeft naar eigen zeggen zo’n 900 soorten. Het lijkt me sterk dat er voor al deze dieren een fokprogramma loopt waarbij dieren uiteindelijk in het wild worden uitgezet, maar ik laat hier graag mijn ongelijk bewijzen. Als bioloog en Darwin-adept vind ik dat er ook nog wel wat te zeggen valt voor het laten uitsterven van soorten. Dat is een onmiskenbaar onderdeel van evolutie, en evolutie is op termijn niet te ontkennen.  Het gesjouw met reuzenpanda´s is een voorbeeld van volstrekt zinloos fokprogramma waarbij het enige doel lijkt te zijn bewijzen dat we God zijn. Maar goed, dat is een hele andere discussie. Feit blijft, hoe goedbedoeld zo’n fokprogramma ook is, er zitten bij dierentuinen altijd economische motieven achter, die vroeg of laat om de hoek komen kijken en invloed hebben. Van Helden benoemt ze in zijn column heel erg goed. Moet natuurbehoud wel een doelstelling van een dierentuin zijn? Wat mij betreft niet.

Dan dat andere argument: educatie. Burgers’ houdt al een slag om de arm in hun doelstellingen en noemen begrippen als verwondering, beleving en genieten. Nu is verwondering een niet te misstaan onderdeel van educatie. Als leraar probeer ik iedere dag weer opnieuw om mijn leerlingen te verrassen en te verbazen met wat er in de natuur te vinden is. Ze meenemen naar een dierentuin, en oog in oog laten staan met een tijgerhaai of doodshoofdaapje werkt dan ook fantastisch. Zeker met een aanvullend lespakket worden de doelstellingen van de dierentuin met vlag en wimpel gehaald. De laatste keer dat ik met een groep leerlingen in een dierentuin was, voerden ze een lespakket uit waarbij ook ethiek en menselijke omgang met dieren aan bod kwamen. Maar, al deze doelen kunnen ook gerealiseerd worden in een dierentuin zonder olifanten, dolfijnen en leeuwen. Ik zou graag zien dat een dierentuin die zich richt op lokale soorten. Welke dierentuin durft ons everzwijnen, dassen en korenwolven te laten zien? En mocht je dan toch exotisch willen gaan, dan vind ik een verblijf zoals Burgers Bush, waarbij dieren relatief vrij kunnen rondscharrelen en hun natuurlijke gedragingen kwijt kunnen een goed alternatief.

Burgers_Bush_waterval

Burger’s Bush

De column van Van Helden sluit af met een alinea die ik integraal zou kunnen overnemen, zoveel rake woorden worden er gezegd. Het wordt tijd om na te denken over de vraag over hoe we met dieren om zouden moeten gaan. Wat is het belang van een dier in de dierentuin, het wetenschappelijk onderzoek of de vleesindustrie? Het zal nog even duren voordat de massa, en daarmee alle economische motieven, overtuigd is dat dieren geen gebruiksvoorwerpen zijn. Tot die tijd stel ik voor om “soortbehoud” te schrappen als dierentuindoelstelling en om een andere keuze te maken op gebied van diersoorten en hun verblijven. Ik ben benieuwd welke dierentuin er durft te innoveren en een dierenbestand kiest dat we geen oude autoband als vermaak hoeven te geven. Want wiebelende olifanten en giraffen die we niet kwijt kunnen, dat kan echt niet meer.

Advertenties

Over Steven Geurts

Leraar en bioloog. Blogt over onderwijs, politiek en natuur op https://stevengeurts.wordpress.com/. Is in zijn vrije tijd met verrekijker op pad. Blogt over vogels kijken op https://stevenkijktvogels.wordpress.com/
Dit bericht werd geplaatst in Natuur en getagged met . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s