Onderwijsoplossingen

De laatste tijd heb ik veel geschreven over dingen die ik slecht geregeld vind in het onderwijs. Nu is er, helaas, genoeg kopij om die serie voort te zetten. De verkiezingen komen eraan en de verkiezingsprogramma’s vormen weer wenkbrauwoptrekkende en tenenkrommende inspiratiebronnen. Nu zal ik ongetwijfeld nog daarover schrijven (dat lucht zo lekker op), maar niet vandaag. Vandaag wil ik schrijven over waarom het onderwijs zorgt voor een grotere kloof tussen arm en rijk. Over waarom sommige kinderen meer kansen krijgen dan andere kinderen. En, over hoe we dat kunnen tegengaan.

Een van de grootste recente problemen in het onderwijs is de tweedeling tussen arm en rijk die ontstaat doordat goedverdienende ouders op grote schaal extra hulp inkopen voor hun kind. Examentrainingen en bijlessen waren nog nooit zo populair als nu. Een aanzienlijk gedeelte van de rijke leerlingen gaat na school naar huiswerkbegeleiding of een “studieinstituut”. Scholen werken hier maar al te graag aan mee. Een examentrainer als Lyceo maakt gebruik van de ruimtes op scholen, en biedt de leerlingen een “gunstig tarief”. Voor de scholen zijn er nauwelijks kosten mee gemoeid, dus gaan ze graag akkoord. Staat toch leuk, zo’n in-house-examentraining. Ook de bijlesinstituten krijgen steeds meer voet tussen de deur. Het komt regelmatig voor dat bijlesinstituten op scholen langsgaan, met mentoren en vakdocenten spreken en die taak van de ouders over nemen. De klassieke driehoek school-ouders-kind wordt een vierkant met een commerciële hoek. Ook hier werken sommige instituten gewoon vanuit de school zelf, gebruikmakend van alle lege lokalen in de middag. De school maakt weer goede sier met de geboden huiswerkbegeleiding, en de rekening komt bij de ouders. Het resultaat is dat goede examenresultaten te krijgen zijn, voor wie maar kan betalen. En dat is kwalijk.

Er zijn meerdere oorzaken aan te wijzen voor dit probleem. Als eerste is er sprake van een strenge selectie door universiteiten, door een numerus fixus en de daaruit voortvloeiende decentrale selectie. Leerlingen van 15 moeten daardoor al bezig zijn met hun cv. Rijke ouders kunnen hun kinderen helpen met een cijferboost. Daarnaast leven we in een land waarbij hoger opgeleiden meer kansen hebben dan lager opgeleiden en begrijpelijk willen hun ouders hun kind de beste kansen bieden, ook als dat havo- of vwo-diploma enkele tienduizenden euro’s extra kost. Maar, dat is natuurlijk al tijden zo. Waar komt dan die enorme wildgroei van instituten en bureaus vandaan? De oorzaak daarvan ligt in de scholen: scholen hebben niet de vakdocenten om hun lessen adequaat te vullen. Het is de praktijk dat leerlingen in hun 2 of 3 jaar bovenbouw soms géén docent hebben of soms een onbevoegde. Ook als het wél een bevoegde docent is, voor een tekortvak kan een school minder kritisch zijn in de sollicitatieprocedure en kan er een minder goede leraar zomaar les komen geven. Je moet als school toch wat. Om nog maar te zwijgen over de overbelasting van de bevoegde docenten en de gevolgen die dat heeft voor de kwaliteit van het onderwijs.

Leerlingen maken zich zorgen over hun niveau en cijfers, ouders volgen en dokken. Scholen voelen zich schuldig en zoeken mee naar een oorzaak. Een dure examentraining in de school is het resultaat. Leerling voelt zich zeker, en de school heeft zich ingedekt. Mits de ouders het kunnen betalen natuurlijk. Het lerarentekort is daarmee niet “een” probleem. Het is hét grote probleem in het onderwijs van vandaag.

Maar, hoe krijgen we die bèta’s – want daar zitten de grootste tekorten – de klas weer in? De oplossing is eenvoudig: bied ze goede arbeidsvoorwaarden. De bètabedrijven van tegenwoordig bieden een salaris dat zelfs de rector niet kan evenaren, gecombineerd met veel eigen zeggenschap en als klap op de vuurpijl nog een mooie aanvulling op je cv ook. Probeert u maar even wie u aan zou nemen voor uw bedrijf: “20 jaar ervaring in de IT-branche” of “20 jaar voor de klas gestaan”? Ik schreef al eerder over de manieren om de aantrekkelijkheid van het onderwijs te verbeteren: een passend salaris, werkdrukverbetering, een toegankelijke lerarenopleiding en betere doorstroomperspectieven. Nu is dat laatste lastig om 1-2-3 te fixen, maar die andere drie punten kunnen in één cao of wetsvoorstel geregeld worden.

Maar, wie gaat dat betalen? Nou, wij. Dat geld betalen we zelfs al. Sinds de invoering van de lumpsum in 1997 zijn de kosten van het onderwijs behoorlijk gestegen. Of beter gezegd, explosief de pan uit geëscaleerd. De lerarensalarissen zijn niet meegestegen, integendeel, we hebben net een paar jaar nullijn achter de kiezen en de komende verhogingen worden uit de pensioenpot betaald. Er verdwijnt een heleboel onderwijsgeld in de overhead. Voor een gedeelte is dat te wijten aan het ontstaan van extra toplagen bij steeds groter wordende onderwijsinstanties (scholen, universiteiten, etc.) en voor een gedeelte is dat de wildgroei van bureaubanen die nooit in de buurt van de klas komen. Daarbij, er wordt een hoop onderwijsgeld over de balk gegooid door bijvoorbeeld monopolies van onderwijsuitgeverijen, maar dat is stof voor een ander blog.

Uiteindelijk is het onderwijs niet zo ingewikkeld als het soms wordt gemaakt en zijn oplossingen in stuk simpeler dan af en toe vermoed wordt. Neem #Onderwijs2032. Het ‘probleem’ is dat curricula niet op elkaar zijn afgestemd en ze niet aansluiten bij wat vervolgopleidingen willen. Dan denkt u: “oh dan moeten er misschien wat leraren om tafel gaan zitten met een paar lui van het hoger onderwijs en dan komt het vast goed”. Maar, nee. Iedereen in Nederland moet zijn mening geven, een paar vage instanties gaan aan het schrijven, leraren mogen niet ongebonden hun mening geven en we krijgen binnenkort een groot log eindrapport waar uiteindelijk niemand mee vooruit kan. Het kan ook anders: het biologiecurriculum is in 2010 nog herschreven. Bleek gewoon te kunnen zonder nationale brainstorm. Er zijn zelfs echte experts bij betrokken geweest en er zijn pilots op scholen uitgevoerd met echte docenten die zelfs meeschreven. Heel gek hoe dat gewoon werkt.

Dat zou Jos de Blok niet gek gevonden hebben trouwens. Als die naam u niets zegt, lees vooral dit artikel. Jos De Blok is voor simpel. Want simpel werkt en simpel is dus beter. Was het vroeger beter? Dan doen we het weer zoals vroeger. En Jos heeft gelijk. En ja, dat kan ook in het onderwijs. Weg met die lumpsum waar geen controle op is. Weg met de financiële prikkels. Weg met de graaiende onderwijsbestuurders. Weg met ongevraagde curriculumherzieningen. Weg met de vage instanties en lobbyclubs. Weg met territoriale cv-pimpende politici. Het geld wat we overhouden kan naar mijn toekomstige collega’s. Zeker als we meteen wat doen aan steeds maar toenemende werkdruk zijn die echt wel te porren voor de mooiste baan ter wereld. Leerlingen kunnen dan weer gewoon les kunnen krijgen van goede docenten. Ze krijgen vertrouwen in hun eigen kunnen. Weg met de examentrainingen. Weg met trainingen voor de cito entreetoets. Weg met de tweedeling tussen arm en rijk. Op naar simpeler georganiseerd onderwijs. Op naar beter onderwijs!

Advertenties

Over Steven Geurts

Leraar en bioloog. Blogt over onderwijs, politiek en natuur op https://stevengeurts.wordpress.com/. Is in zijn vrije tijd met verrekijker op pad. Blogt over vogels kijken op https://stevenkijktvogels.wordpress.com/
Dit bericht werd geplaatst in Onderwijs, Politiek. Bookmark de permalink .

2 reacties op Onderwijsoplossingen

  1. Marieke zegt:

    Uitstekend stuk, complimenten. Het onderwijs kan een Jos de Blok-aanpak goed gebruiken, hoe eerder hoe beter.

  2. D. Hupkens zegt:

    Ondertussen legt de rechter ALLE verantwoordelijkheid voor de werkdruk bij de MR. Zie arrest Hupkens vs SCOL.

    Durft/wil geen enkele MR het door haarzelf goedgekeurde taakbeleid op individueel niveau door te laten rekenen.

    Moddert de hele troep dus door omdat, in dit geval de MR de haar door de rechter ingewreven verantwoordelijkheid niet waar maakt.

    Een MR lid nu beledigd? Meld je MR aan bij DITfairtrade voor doorrekenen taakbeleid.
    Graag zelfs.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s